วิเคราะห์หลักการ

เป็นการค้นหาโครงสร้างและระบบของเรื่องราวและเหตุการณ์ต่างๆ ว่าสามารถรวมกันอยู่ในสภาพเช่นนั้นได้เนื่องด้วยอะไร หรือมีสิ่งใดมาเชื่อมโยง การวิเคราะห์หลักการจะต้องเริ่มด้วยการแยกเรื่องราวเป็นส่วนย่อย เพื่อดูหน้าที่และความสำคัญ จากนั้นจึงค้นหาว่าแต่ละส่วนย่อยๆ มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกันอย่างแล้วจึงสรุปหลักการของเรื่องนั้น

ตัวอย่าง

1. ทำไมวรรณคดีบางเรื่องจึงใช้คำประพันธ์หลายชนิดปนกัน     

1. เพื่อแสดงฝีมือของกวี 

2. เพื่อเปลี่ยนรสในการอ่าน 3. เพื่อความแปลกใหม่
4. เพื่อให้เกิดความรู้สึกขัดแย้ง
5. เพื่อให้เหมาะสมกับความแต่ละตอน 

2. “พระเวสสันดรชาดก”ยึดถือว่าการกระทำใดเป็นเลิศ

1. ความรัก

2. การให้ทาน

3. การอดกลั้น

4. การสันโดษ

5.การประหยัด